Ładowanie

Temat PPK i PPE, czyli pracowniczych planów emerytalnych, nie jest tak do końca związany z tym o czym jest ten kurs, ale są to formy oszczędzania i inwestowania z myślą o swojej emeryturze, więc uznałem, że powinienem je tutaj omówić. Informacje zawarte poniżej nie są niezbędne w dalszej części kursu, więc jeżeli nie masz ochoty wchodzić w szczegóły to możesz przejść od razu do kluczowej części tego wpisu, czyli Porównania PPK vs PPE, lub całkowicie przeskoczyć do następnego wpisu o IKE i IKZE, które też są programami emerytalnymi, ale bardzo powiązanymi ze strategią, która jest motywem przewodnim tego kursu.

Plany pracownicze

Tutaj jak sama nazwa wskazuje plany pracownicze są bezpośrednio związane z naszym zatrudnieniem oraz tym co oferuje nasz Pracodawca. Zacznijmy jednak od rozwinięcia skrótów:

  • PPK – Pracowniczy Plan Kapitałowy,
  • PPE – Pracowniczy Program Emerytalny.

PPK – Pracowniczy Plan Kapitałowy

Bardziej szczegółowe omawianie rozpocznijmy od PPK, który jest programem obowiązkowym dla Pracodawcy (ma on obowiązek udostępnić swoim pracownikom możliwość przystąpienia do tego programu), a nieobowiązkowy dla Pracownika.

PPK – podstawowe cechy:

  • Pracodawca jest zobowiązany do comiesięcznych wpłat w wysokości 1.5% wynagrodzenia Pracownika na jego PPK.
  • Pracodawca może dobrowolnie zdecydować o zwiększenie wpłaty o 2.5% do łącznej wartości 4%.
  • Pracownik poprzez uczestnictwo w PPK będzie miał pobierane co miesiąc 2% wynagrodzenia, które będzie odkładane na jego konto PPK.
  • Pracownik może dobrowolnie zadeklarować wpłatę dodatkowych 2%, czyli łącznie 4%.
  • Wyjątkiem są osoby zarabiające mniej niż 1.2-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku, które w takim przypadku mogą obniżyć wysokość wpłaty podstawowej z 2% do 0.5% swojego wynagrodzenia przy zachowaniu pozostałych benefitów (wpłata Pracodawcy oraz dodatki od Państwa).
  • Na rachunek uczestnika PPK trafią także dopłaty od Państwa: jednorazowa wpłata powitalna w wysokości 250 zł i dopłaty roczne w wysokości 240 zł.
  • Wpłatę powitalną otrzyma każdy, kto przez co najmniej 3 pełne miesiące jest uczestnikiem PPK i za co najmniej 3 miesiące dokonał wpłat do PPK.
  • Dopłatę roczną otrzyma ten uczestnik PPK, którego wpłaty w danym roku wyniosą co najmniej 3.5% z 6-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w roku, za który dopłata jest należna. Uczestnik, którego wpłaty podstawowe są niższe niż 2%, musi zgromadzić co najmniej 25% powyższej kwoty.
  • Pieniądze zgromadzone w PPK są prywatne, zlokalizowane na rachunku stworzonym podczas przystąpienia do programu PPK i możliwe do wypłacenia w każdym momencie, jednakże w niektórych przypadkach będzie się to wiązało z utratą części lub wszystkich benefitów płynących z uczestnictwa w programie, ale o tym niżej.
  • Podlegają one dziedziczeniu oraz podziałowi podczas rozwodu pary, która posiadała wspólność majątkową.
  • Gromadzone środki są lokowane w funduszu, w którym są aktywnie inwestowane, a więc cały czas pracują, co jest szczególnie istotne w kontekście inflacji. Ciekawostką jest, że poziom ryzyka inwestycyjnego dostosowywany jest do wieku uczestnika programu (tzw. fundusz zdefiniowanej daty), co w dużym uproszczeniu polega na tym, że dla młodych dopuszczalne jest wyższe ryzyko, a im bliżej emerytury tym ryzyko jest zmniejszane. Wydaje mi się, że tutaj mamy możliwość decydowania na jaki poziom ryzyka jesteśmy się w stanie zgodzić, ale to już trzeba by było omówić z przedstawicielem towarzystwa, które obsługuje nasze PPK. Należy także pamiętać, że większe ryzyko oznacza większą szansę na wyższy wzrost wartości kapitału, a zmniejszenie ryzyka odwrotnie.
  • Środki z PPK nie mogą być przetransferowane na PPE, IKE czy IKZE.

PPK – w jakich przypadkach można wypłacić i co to oznacza:

  • Pełny zwrot przed 60. rokiem życia – nie jest opłacalny, ale jest jak najbardziej możliwy i wiąże się z:
    • koniecznością zapłacenia podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatek Belki, czyli 19%),
    • utratą 30% wartości wpłat wykonanych przez Pracodawcę, które zostaną w takim przypadku przetransferowane do ZUSu, tutaj nie do końca jest to utrata, bo te pieniądze zostaną przypisane do naszego konta w ZUS jako normalna składka, ale ja uznaję to jako utratę tego kapitału,
    • utratą wszystkich wpłat i dopłat wykonanych przez Państwo (wpłata powitalna i dopłaty roczne).
  • Wypłata 25% w przypadku poważnego zachorowania uczestnika programu, jego małżonka lub dziecka – tutaj istnieje katalog określający, co jest poważnym zachorowaniem, a co nie. W takim przypadku wypłata nie wiąże się z utratą żadnych benefitów (oczywiście poza zmniejszeniem swojego kapitału na rachunku PPK) i nie podlega zwrotowi.
  • Wypłata 100% z przeznaczeniem na pokrycie wkładu własny w związku z zaciągnięciem kredytu hipotecznego – w przypadku, której jest obostrzenie, że osoba wnioskująca o to nie może mieć ukończonego 45. roku życia, a wypłacone środki musi zwrócić na swoje konto PPK zaczynając zwrot nie później niż po 5 latach od dnia wypłaty i kończąc nie później niż po upływie 15 lat.
  • Wypłata zgodnie z założeniem programu PPK, czyli po ukończeniu 60. roku życia – o to chodzi w tym programie, więc nie ma co ukrywać, że ta opcja jest najkorzystniejsza. Jednakże jeżeli chcemy uniknąć 19-procentowego podatku Belki to wypłatę musimy zrealizować w określony sposób, tj. podjąć na start jedynie 25% kapitału, a pozostałe 75% rozbić na minimum 120 miesięcznych rat (10 lat). W innym przypadku, np. przy wypłacie całego kapitału na raz, nawet po ukończeniu 60. roku życia konieczne będzie zapłacenie 19-procentowego podatku od zysków kapitałowych liczonego od tych 75% kapitału.

PPK – zapisy do programu, jak i kto może:

  • Osoby pomiędzy 18. i 55. rokiem życia są zapisywane automatycznie do programu, chyba że złożyły deklarację o rezygnacji z przystąpienia do programu i dokonywania wpłat.
  • Osoby pomiędzy 55. i 70. rokiem życia nie są zapisywane automatycznie, ale mogą przystąpić na swój wniosek.
  • Osoby powyżej 70. roku życia nie mogą przystąpić do PPK.

Na koniec tematu PPK została jeszcze jedna kwestia – skoro to Pracodawca zgłasza Pracownika do PPK i ma możliwość wybrania towarzystwa, w którym jest ono prowadzone dla wszystkich swoich pracowników, to co dzieje się w przypadku zmiany przez nas pracy, gdy nowy Pracodawca wybrał inne towarzystwo? Okazuje się, że są tu dwie opcje:

  1. wyrażamy zgodę na transfer środków z naszego dotychczasowego PPK do instytucji, z której usług korzysta nowy Pracodawca,
  2. nie wyrażamy zgody na transfer i stary rachunek PPK zostaje tam gdzie był, pracuje tak samo jak wcześniej, ale nie jest już więcej zasilany, a nowe środki trafiają od teraz na nowe konto PPK.

PPE – Pracowniczy Program Emerytalny

Pora przejść do tematu PPE, który jest programem występującym niestety tylko u nielicznych Pracodawców, którzy uznali, że oferowanie dodatkowych pakietów socjalnych jest w ich interesie, gdyż PPE nie jest obowiązkowy tak jak PPK. Dlatego jeżeli Twój Pracodawca oferuje Ci możliwość udziału w takim programie to jesteś szczęściarzem i powinieneś to docenić.

PPE – podstawowe cechy:

  • Pracodawca może sam ustalić wysokość wpłat na PPE, a jedynym ograniczeniem jest to, że nie mogą one przekraczać 7% wynagrodzenia Pracownika.
  • Pracownik w przypadku tego programu nie jest zobowiązany do wpłacania żadnej składki ze swojej strony, aczkolwiek jeżeli chce robić to dobrowolnie to jest taka możliwość, a wysokość takiej wpłaty w skali roku jest ograniczona do 4.5-krotności przeciętnego przewidywanego miesięcznego wynagrodzenia w danym roku.
  • W tym programie nie występują żadne dopłaty ze strony Państwa.
  • Tak samo jak w przypadku PPK, pieniądze zgromadzone w PPE są prywatne, zlokalizowane na rachunku stworzonym podczas przystąpienia do programu PPE i możliwe do wypłacenia w każdym momencie jednakże w niektórych przypadkach będzie się to wiązało z utratą części lub wszystkich benefitów płynących z uczestnictwa w programie, ale o tym niżej.
  • Tak samo jak w przypadku PPK, podlegają one dziedziczeniu oraz podziałowi podczas rozwodu pary, która posiadała wspólność majątkową.
  • Tak samo jak w przypadku PPK, gromadzone środki są lokowane w funduszu, w którym są aktywnie inwestowane, a więc cały czas pracują, co jest szczególnie istotne w kontekście inflacji. Ciekawostką jest, że poziom ryzyka inwestycyjnego dostosowywany jest do wieku uczestnika programu (tzw. fundusz zdefiniowanej daty), co w dużym uproszczeniu polega na tym, że dla młodych dopuszczalne jest wyższe ryzyko, a im bliżej emerytury tym ryzyko jest zmniejszane. Wydaje mi się, że tutaj mamy możliwość decydowania na jaki poziom ryzyka jesteśmy się w stanie zgodzić, ale to już trzeba by było omówić z przedstawicielem towarzystwa, które obsługuje nasze PPE. Należy także pamiętać, że większe ryzyko oznacza większą szansę na wyższy wzrost wartości kapitału, a zmniejszenie ryzyka odwrotnie.
  • Środki z PPE można przetransferować do IKE w przypadku, gdy przestajesz pracować w firmie, w której masz prowadzony rachunek programu, lub dochodzi do jego likwidacji.

PPE – w jakich przypadkach można wypłacić i co to oznacza:

  • Są cztery warunki z czego spełnienie choć jednego gwarantuje brak konieczności ponoszenia dodatkowych opłat (potrąceń) przy procesie wypłacania kapitały zgromadzonego na rachunku PPE, tj. nie będzie trzeba płacić podatku Belki, od spadku czy darowizny, czyli cała suma trafi do nas na raz lub w ratach, są to:
    • ukończenie 60. roku życia (na wniosek),
    • ukończenie 55. roku życia z jednoczesnym posiadaniem prawa do emerytury (np. służby mundurowe, które na emeryturę mogą odejść znacznie wcześniej niż inni) (na wniosek),
    • ukończenie 70. roku życia (automatycznie, bez wniosku),
    • śmierć osoby biorącej udział w programie, na wniosek osoby uprawnionej (spadkobiercy).
  • Wypłacając kapitał z PPE przy braku spełnionego któregokolwiek z powyższych warunków wiązać się będzie z koniecznością zapłacenia 19-procentowego podatku od dochodów kapitałowych oraz potrąceniem 30% składek podstawowych (tych wpłacanych przez Pracodawcę), które trafią na Twoje konto w ZUS jako normalna składka.

PPE – zapisy do programu, jak i kto może:

  • Tutaj odpowiedź jest jedna i brzmi – przystąpić może każdy przed ukończeniem 70. roku życia o ile jego Pracodawca prowadzi taki program. Jednakże Pracodawcy często dodają do tego jeszcze jeden warunek, jakim jest staż pracy jaki należy osiągnąć, aby móc przystąpić do programu PPE, ale to kwestia indywidualna, tj. nie jest w żaden sposób uregulowana ustawowo.

Porównanie PPK vs PPE

ProgramPPKPPE
Prowadzenie przez PracodawcęObowiązkowe,
chyba że prowadzi program PPE, w którym:
odprowadza min. 3.5% składek,
uczestniczy min. 25% pracowników
Dobrowolne
Uczestnictwo przez PracownikaDobrowolneDobrowolne
Składka podstawowa Pracodawcy1.5% wynagrodzeniaLimit do 7% wynagrodzenia
Składka podstawowa Pracownika2% wynagrodzenia
(0.5% dla zarabiających mniej niż 1.2x minimalnego wynagrodzenia)
Brak
Składka dodatkowa PracodawcyLimit do 2.5% wynagrodzeniaBrak
Dopłaty od PaństwaPowitalna – 250 zł
Roczna – 240 zł
Brak
DziedziczenieTakTak
Transfer środkówBrakDo IKE, przy zmianie pracy lub po likwidacji programu
Inwestycja zebranego kapitałuInstrumenty udziałowe (akcje) i/lub dłużne (obligacje)Instrumenty udziałowe (akcje) i/lub dłużne (obligacje)
Wypłata zgodnie z planem (optymalna)Kiedy:
po 60. roku życia

Forma:
25% od razu,
75% podzielona na min. 120 miesięcznych rat
Kiedy:
po 60. roku życia (wniosek),
po 55. roku życia z prawem do emerytury (wniosek),
po 70. roku życia (automatycznie)

Forma:
w całości lub w ratach
Podatek od zysków kapitałowych a.k.a. Belki (19%)ZwolnienieZwolnienie
Wypłata wcześniejsza (nieoptymalna)Kiedy:
w dowolnym momencie

Potrącenia:
-19% podatku kapitałowego,
-30% składek Pracodawcy (trafiają na indywidualne konto ZUS),

-100% dopłat od Państwa
Kiedy:
wyłącznie w przypadku likwidacji PPE

Potrącenia:
-19% podatku kapitałowego,
-30% składek Pracodawcy (trafiają na indywidualne konto ZUS)
Dla kogoOsoby w wieku 18-55 są zapisywane automatycznie,
osoby w wieku 55-70 po złożeniu wniosku
Każdy przed 70. rokiem życia o ile jego Pracodawca prowadzi program
Kolory: zielony – jeżeli nie są takie same to lepszy z dwóch; czerwony – jeżeli nie są takie same to gorszy z dwóch; żółty – takie same dla obu programów; brak – nie da się porównać

Który program się bardziej opłaca?

W przypadku porównania opłacalności PPK względem PPE odpowiedź jest prosta, bo zamiast zastanawiać się co lepsze, trzeba brać to co daje Pracodawca. Tutaj opcje są trzy:

  1. Pracodawca prowadzi PPE, w którym odprowadza min. 3.5% składek dla swoich Pracowników, z których przynajmniej 25% w tym uczestniczy, wtedy jest zwolniony z obowiązku prowadzenia PPK (aczkolwiek i tak może to robić, nikt tego nie zabrania).
  2. Pracodawca prowadzi PPE, ale nie spełnia któregoś z powyższych warunków, przez co musi prowadzić też PPK.
  3. Pracodawca nie oferuje PPE dla swoich Pracowników, więc ma tylko PPK.

W mojej ocenie nierozsądne byłoby nie skorzystać z żadnej z tych opcji, co postaram się udowodnić w następnym rozdziale.

Przykładowe scenariusze PPK

Zobrazujmy sobie opłacalność uczestnictwa w programach PPK i/lub PPE na przykładach. Wykorzystamy do tego bardzo czytelny Oficjalny Kalkulator oszczędności PPK dostępny na stronie prowadzonej przez PFR Portal PPK sp. z o.o., spółkę zależną Polskiego Funduszu Rozwoju SA. Jako obiekty do kalkulacji posłużą nam:

  1. Pan Anatol – zarabiający najniższą krajową – w 2023 roku wynosi 3 490 zł brutto (2 710 zł netto),
  2. Pan Benedykt – zarabiający blisko przeciętnej średniej krajowej – 7 000 zł brutto (5 100 zł netto),
  3. Pan Cyprian – zarabiający najwięcej – 14 000 zł brutto (10 133 zł netto).

Przed rozpoczęciem kalkulacji zdefiniujmy jeszcze dane brzegowe:

  • wiek przystąpienia do PPK – 30 lat,
  • składki Pracodawcy i Pracownika – standardowe 1.5% i 2%, bez dobrowolnych,
  • forma wypłaty – 25% na start i potem 120 równych rat,
  • zakładana roczna stopa zwrotu z inwestycji w okresie oszczędzania – 3.5%,
  • zakładana roczna stopa zwrotu w okresie wypłat – 2.75%,
  • zakładany roczny wzrost wynagrodzenia – 2.8%,
  • koszt zarządzania – 0.5%.
Przykładowi uczestnicy PPKAnatolBenedyktCyprian
Środki wpłacone przez Pracownika38 583 zł77 387 zł154 773 zł
Miesięczna składka Pracownika *70 – 160 zł140 – 320 zł280 – 641 zł
Środki wpłacone przez Pracodawcę28 937 zł58 040 zł116 080 zł
Środki dopłacone przez Państwo7 450 zł7 450 zł7 450 zł
Wypracowany zysk57 157 zł107 906 zł209 116 zł
Poniesione koszty zarządzania7 531 zł14 196 zł27 488 zł
Suma zgromadzona na PPK119 172 zł226 196 zł439 632 zł
Wypłata jednorazowa (25%)29 793 zł56 549 zł109 908 zł
Wypłata ratalna (co miesiąc przez 10 lat)853 zł1 619 zł3 146 zł
* – podane wartości to składki w pierwszym i ostatnim roku, wynikają z uwzględnienia wzrostu wynagrodzenia na poziomie 2.8% rocznie.

Jak widać PPK jest nastawione na naprawdę długie oszczędzanie, ale przy warunkach określonych powyżej na końcu oszczędzania gromadzi się suma około 3-krotnie większa od tego jaki kapitał został wprowadzony przez okres tych 30 lat oszczędzania (wystarczy podzielić wartości podane w wierszach Suma zgromadzona na PPK przez Środki wpłacone przez Pracownika). Składa się na to w głównej mierze znaczny udział środków wpłaconych przez Pracodawcę oraz w mniejszym stopniu środki dopłacone przez Państwo. To wszystko po uwzględnieniu tego, że kapitał cały czas pracuje, daje właśnie wspomniany wcześniej efekt.

Weźmy jeszcze raz przypadek Pana Benedykta, zarabiającego blisko średniej krajowej, i zobaczmy jak będzie się to kształtowało, gdy zacznie oszczędzać później niż od 30. roku życia. Wszystkie pozostałe założenia pozostawmy bez zmian.

Wiek przystąpienia do PPK przez Pana Benedykta30 lat40 lat50 lat
Środki wpłacone przez Pracownika77 387 zł44 235 zł19 083 zł
Miesięczna składka Pracownika *140 – 320 zł140 – 208 zł140 – 171 zł
Środki wpłacone przez Pracodawcę58 040 zł33 176 zł14 312 zł
Środki dopłacone przez Państwo7 450 zł5 050 zł2 650 zł
Wypracowany zysk107 906 zł42 628 zł11 106 zł
Poniesione koszty zarządzania14 196 zł5 174 zł1 105 zł
Suma zgromadzona na PPK226 196 zł112 825 zł42 528 zł
Wypłata jednorazowa (25%)56 549 zł28 206 zł10 632 zł
Wypłata ratalna (co miesiąc przez 10 lat)1 619 zł807 zł304 zł
* – podane wartości to składki w pierwszym i ostatnim roku, wynikają z uwzględnienia wzrostu wynagrodzenia na poziomie 2.8% rocznie.

Ten przykład idealnie pokazuje, że im wcześniej zaczniemy oszczędzać tym wykładniczo więcej zysków uzyskamy do czasu osiągnięcia 60 lat.

Obawiasz się, że będzie jak z OFE?

PPK, PPE, IKE czy IKZE to nie OFE ani ZUS. Są to programy zupełnie ze sobą niezwiązane. ZUS i OFE to obowiązkowe daniny publiczne, a PPK, PPE, IKE i IKZE to nieobowiązkowe i prywatne programy.

Warto zajrzeć do zapisów w ustawie o OFE, gdzie występuje ciekawy zapis dotyczący środków przetransferowanych z OFE do IKE bis:

(…) środki zgromadzone na rachunku członka otwartego funduszu emerytalnego (OFE), który nie złożył deklaracji, (…), stają się środkami zgromadzonymi na indywidualnym koncie emerytalnym (IKE bis)(…)   na tym indywidualnym koncie emerytalnym i nie mogą stanowić przedmiotu transferu do budżetu państwa

Czy Państwo może sięgnąć po pieniądze zgromadzone na PPK, PPE, IKE lub IKZE? Nie czuję się na tyle mocny w temacie, żeby wykrzyczeć teraz NIE. Jednakże patrząc na opinie ekspertów jest to skrajnie nieprawdopodobny przypadek. Jedyne co może nam w zasadzie zagrażać to ustawowy przekręt ze strony rządzących, który przywróci konieczność odprowadzenia podatku Belki (19%) przy wypłacaniu środków zgromadzonych w tych programach emerytalnych. Jednakże na szczęście prawo nie działa wstecz, więc w momencie wejścia takiej ustawy nie będzie można tego zrobić z już zgromadzonymi do tego czasu przez nas pieniędzmi. W takim wypadku należałoby pozostawić już zgromadzone środki i trzymać je na starych zasadach aż do osiągnięcia wieku emerytalnego, już więcej na nie nie wpłacać, ale dać im dalej pracować i znaleźć inny sposób na oszczędzanie na swoją emeryturę.

Podsumowując w punktach:

  • środki w PPK gromadzone są na prywatnym rachunku,
  • inwestowane są w lepszy sposób,
  • można je wypłacić w każdym momencie,
  • w przypadku zmiany ustawodawstwa prawo nie działa wstecz,
  • zyski są naprawdę realne i atrakcyjne.

Podsumowanie

Tak jak mówiłem na wstępie jest to tematyka nie do końca powiązana z tym co chcę przekazać w tym kursie, jednakże uważam, że zapoznanie się z powyższymi informacjami jest dość istotne. Jak to mówią lepiej wiedzieć niż nie wiedzieć. Trzeba powiedzieć, że PPK i PPE to całkiem atrakcyjne rozwiązania, działające na korzyść pracownika, ale widać, że w Polsce mają bardzo złą renomę. Częściowo jest to związane z tym co stało się w przeszłości z OFE, ale zauważ, że wypisanie się pracownika z programu PPK jest tak naprawdę na korzyść pracodawcy, który nie musi wykładać dodatkowego 1.5%… Jeżeli pracujesz na etacie to idę o zakład, że pracodawca przygotował dla Ciebie gotowy druk oświadczenia do wypisania się z programu, ale na pewno nie zrobił nic w stronę tego, żeby pokazać Ci jak działa ten program, bo już o pokazaniu benefitów z niego płynących to już w ogóle nie wspominam… Przekłada się to na statystykę uczestnictwa w programie. Patrząc na dane z sierpnia 2023 w programie uczestniczyło 3.35 mln osób, a uprawnionych było 11.5 mln, co daje tylko 29%, a pamiętajmy, że jest to program typu opt-out, czyli jeżeli nic się nie zrobi to domyślnie z automatu jest się do niego zapisywanym, a żeby się wypisać trzeba złożyć specjalne oświadczenie. Statystyczny program tego typu powinien przejawiać zupełnie odwrotne tendencje, tj. proporcja zapisanych do niezapisanych powinna być odwrotna.

Następny wpis tego kursu będzie o IKE I IKZE, które też są programami emerytalnymi, ale te już są bardzo powiązane ze strategią, która jest motywem przewodnim tego kursu, dlatego gorąco zapraszam do kontynuowania lektury.


Wszystkie powyższe treści udostępniam za darmo i nie wymagam niczego w zamian, dlatego jeżeli uważasz, że to co publikuję ma dla Ciebie jakąkolwiek wartość to proszę rozważ docenienie mojej pracy poprzez wsparcie finansowe przy użyciu którejś z poniższych form 🙂

Opinie i informacje zawarte na tym blogu nie stanowią porady inwestycyjnej, a w szczególności „rekomendacji” w rozumieniu przepisów Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 października 2005 r. w sprawie informacji stanowiących rekomendacje dotyczące instrumentów finansowych, lub ich emitentów (Dz. U. z 2005 r. Nr 206, poz. 1715).

svg